Ո՞րն է Արցախի զարգացման մոդելը.

Ո՞րն է Արցախի զարգացման մոդելը.


Գեղամ Բաղդասարյան

Քիչ առաջ տեղեկացանք, որ ՀՀ կառավարության որոշմամբ Արցախի Հանրապետությանը կտրամադրվի 13,5 մլրդ դրամ։ Ֆինանսների նախարար Տիգրան Խաչատրյանը կառավարության նիստի ժամանակ ասաց, որ սա արդեն 5-րդ նմանատիպ միջոցառումն է։ Ընդհանուր առմամբ 2020 թվականին Արցախին մինչ այժմ փոխանցվել է շուրջ 120 մլրդ դրամի օգնություն։ Պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ նշված գումարից 1,3 մլրդ դրամը կտրամադրվի անվճար, այն կուղղվի 2021թ. նոյեմբերին Արցախի բնակչության էլեկտրաէներգիայի, գազամատակարարման և կապի ծառայությունների ֆինանսավորումը։ Նախագծով նախատեսվում է 12,2 մլրդ դրամի միջպետական ​​վարկ տրամադրել Արցախի Հանրապետության 2021 թվականի բյուջեի համար։ պետական ​​բյուջեով նախատեսված նոյեմբեր ամսվա աշխատավարձերի, նպաստների, կենսաթոշակների, առողջապահական ծախսերի, պարտատոմսերի մարման համար։

Որոշման նախագիծը հիմնված է Կառավարության 2021-2026 թթ. Այն ուղղված է Արցախում հետպատերազմյան իրավիճակի վերականգնմանը, տնտեսական կյանքի աշխուժացմանը և տեղահանված բնակչության սոցիալական խնդիրների լուծմանը, ասված է պաշտոնական հաղորդագրության մեջ։ Պարզ չէ, թե կոնկրետ ինչ է նախատեսված տնտեսական կյանքի աշխուժացման համար, մինչդեռ դա շատ կարևոր է Արցախի տնտեսական զարգացման հեռանկարն ու մոդելը հասկանալու համար։ Փոխարենը պարզ է և միանշանակ աջակցության սոցիալական ուղղվածությունը։

Անշուշտ, գովելի է և շատ կարևոր, որ Հայաստանի իշխանությունը ուշադրության կենտրոնում է պահում 44-օրյա պատերազմից հետո ծանր վիճակում հայտնված արցախցիների առօրյա հոգսը։ Սակայն Հայաստանի Հանրապետության հնարավորություններն անսպառ չեն, այդ ընթացքում դժվարություններ են առաջանալու աջակցության այս մակարդակը ժամանակի ընթացքում պահպանելու համար, ուստի խելամիտ կլինի նախօրոք մտածել Արցախի տնտեսական զարգացման նոր և որպես ինքնաբավ մոդելի մասին։ . Սոցիալական նպաստների «ասեղին» նստած հասարակությունը կհարմարվի այս իրավիճակին ու հոգեբանորեն պատրաստ չի լինի տնտեսական նախաձեռնություններին, ավելին, վերջնականապես կթմրի ձեռներեցության ջիղը։ Միջազգային կապերի շնորհիվ Հայաստանն ունի շատ ավելի մեծ ինտելեկտուալ կարողությունների ներուժ նման ռազմավարություն մշակելու համար։

Սակայն խնդրի առաջին ու հիմնական պատասխանատուն ու շահառուն Արցախի իշխանությունն է։ Արցախի կառավարությունը նոր պայմաններում երկրի զարգացման տեսլական ունի՞, մասնագետների ու հասարակության լայն շրջանակի հետ քննարկո՞ւմ է տնտեսական ավելի արդյունավետ մոդելի հարցը։ Պատերազմից հետո պետական ​​կառավարման համակարգում ինչ-որ բան փոխվե՞լ է։ Կա՞ն արդյոք բարելավման գործընթացի նշաններ:

Սրանք սովորական հարցեր չեն, այլ սերտորեն կապված են անվտանգության խնդրի հետ։ Ուռճացված ու անասելի ծանր կառավարման համակարգը պարզապես ի վիճակի չէ ադեկվատ արձագանքել երկրի առջեւ ծառացած մարտահրավերներին։ Իսկ սոցիալական նպաստների «ասեղին» նստած հասարակությունն այս հարցում ամեն ինչ չի աջակցում։ Իսկ տխուր պատկերը հետևյալն է՝ հասարակությունը նստած է սոցիալական նպաստի «ասեղի» վրա և չի անհանգստանում ապագայի համար, իսկ իշխանությունը նստել է Հայաստանի աջակցության «ասեղին» և ազատվել է իրեն փնտրելու պարտավորությունից. արդյունավետ տնտեսական մոդելը և հստակ ու կտրուկ քայլեր ձեռնարկել այդ ուղղությամբ։ .

Մինչդեռ ժամանակն է մտածել պետական ​​նոր կառավարման մասին, դրա շուրջ քննարկումների միջոցով ձևավորել հանրային օրակարգ։ Խոսքը երկրի պետական ​​կառավարման համակարգի վերափոխման եւ արդիականացման համալիր օրակարգի մասին է։

Նոր պետական ​​կառավարումը սովորաբար վերաբերում է պետական ​​գործունեության մեջ մասնավոր հատվածի կառավարման տեխնոլոգիաների ընդգրկմանը կամ մասնավոր հատվածին պետական ​​որոշ գործառույթների փոխանցմանը: Նաեւ՝ պետության եւ քաղաքացիական հասարակության համագործակցության վրա հիմնված կառավարման նոր համակարգի ձեւավորում։ Այս համակարգը, ըստ դասական ձեւակերպման, հիմնված է տնտեսության, հասարակական կազմակերպությունների, հիմնարկների, ծրագրերի արդյունավետ արդյունավետության, ինչպես նաև բարձրորակ ծառայությունների մատուցման վրա։ Այսինքն՝ խոսքը ոչ թե կառավարման մոդելի մեխանիկական բարեփոխման, այլ արտաքին և ներքին մարտահրավերներին համահունչ պետական ​​սեկտոր-հասարակություն-պետություն հարաբերությունների որակական վերափոխման մասին է։ Ըստ այդմ՝ խրախուսվում են մասնակցության բոլոր տարբերակները, որոնք ակտիվացնում են կառավարման մեջ քաղաքացիների ներգրավվածությունը։

Այն միտքը, որ Արցախը միայն ֆինանսական աջակցության կարիք ունի, արմատացած է տարիներ և տասնամյակներ շարունակ։ Իսկ եռամիասնության մասին մեր պատկերացումներում առաջնայինը եւ թերեւս միակ բաղադրիչը ֆինանսական բաղադրիչն էր։ Մինչդեռ նորանկախ երկիրը, որն իր տեղը փնտրում է ԱՀ-ի ներքո, առաջին հերթին կարիք ուներ ինտելեկտուալ աջակցության, համահայկական ինտելեկտուալ ներուժի գեներացման։

Արցախցի քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանը կարծում է, որ մեր անհաջողությունների ու ձախողումների հիմնական պատճառը ինտելեկտուալ լճացումն է։ «Ինտելեկտուալ լճացման պատճառով հայկական երկու հանրապետությունների վերնախավերը ոչ միայն չկարողացան լուծումներ գտնել առկա մարտահրավերներին, այլ նույնիսկ չհասկացան այդ մարտահրավերների լրջությունը։ «Արդյունքում հայտնվեցին հին առասպելներ և կեղծ օրակարգեր առաջ»,- գրել է նա Analyticon վերլուծական ամսագրի վերջին հոդվածում։

Նրա խոսքով՝ հետպատերազմյան այս ծանր իրավիճակից ելք գտնելու համար պետք է կարողանանք հրաժարվել դոգմատիկ մտածելակերպից, ունենալ ինտելեկտուալ համարձակություն՝ քննարկելու ամենաբարդ հարցերը՝ փորձելով ռացիոնալ լուծումներ գտնել։



Source link